Taalvorming is een formule om te communiceren

In gesprek met Annelies Scholten

Annelies Scholten is coach bij het stijlvolle Restaurantcafé Ridderikhoff in Hoorn. In het restaurant werkt zij met mensen met een verstandelijke en/of psychische handicap. Samen met een aantal medewerkers heeft zij een workshop ‘Gedichten Maken’ gevolgd.

“Restaurantcafé Ridderikhoff is een commercieel horecabedrijf. De horeca gaat voor de zorg. Dat botst wel eens, toch is het juist de spanning tussen commercie en zorg die het bedrijf zo interessant maakt.

Ook al staat horeca op de eerste plaats, wij organiseren zo nu en dan culturele en muzikale bijeenkomsten. Wij vinden het belangrijk dat medewerkers zich blijven ontwikkelen. De interesse is er wel, maar de tijd ontbreekt soms.

Door middel van trainingen besteedt Ridderikhoff veel aandacht aan communicatie, presentatie en houding. Dit is van belang in een professioneel horecabedrijf.

Omdat genoemde punten ook een rol bij poëzie spelen, leek het ons interessant om een workshop ‘Gedichten Maken’ te volgen. Die is als heel prettig ervaren en ik stond verbaasd van de persoonlijke onthullingen.

Tijdens de lessen ben ik meer te weten gekomen over de belevingswereld van de medewerkers. Bepaalde zaken zou ik niet te weten gekomen zijn als we de workshop niet hadden gevolgd.

De groep bestond uit twaalf deelnemers met een verstandelijke en/of psychische handicap. Ondanks de diversiteit van de groep, lieten alle deelnemers elkaar in hun waarde. Dat is opmerkelijk, het niveauverschil is tijdens het werk doorgaans duidelijk aanwezig.

Van tevoren hadden wij met elkaar afgesproken dat alle persoonlijke verhalen binnenshuis zouden blijven. Dat gaf ruimte om gedachten en gevoelens onder woorden te brengen. Zoals in elk bedrijf wordt ook in ons bedrijf regelmatig geroddeld. Mede door de workshop is roddelen bespreekbaar geworden en hebben we er iets aan kunnen doen.

Opvallend is dat aan het licht kwam dat zo’n 80 procent van de deelnemers vroeger gepest is. Wij hebben het doorgaans niet over dat soort zaken, werk staat voorop.

De workshop heeft teweeg gebracht dat ik mensen beter en op een andere manier heb leren kennen. Een wat stillere medewerkster kon door middel van een gedicht beter over haar privé-situatie vertellen. Wij hebben haar nog nooit zo openlijk over zichzelf en haar situatie horen praten!

Een andere ontdekking is dat een deelnemer met een verstandelijke handicap, Edwin Mantel, onthulde dat hij kok wilde worden. Het is doorgaans moeilijk te achterhalen wat hij precies denkt en voelt. Tijdens de lessen sprak hij veel over het vak kok. Zijn vertellingen heb ik samen met hem in onderstaand gedicht verwoord. Wij zijn heel blij dat wij nu weten wat hij wil en Edwin werkt nu in de keuken!

In mijn droom wens ik om kok te worden
Ik moet wachten op het zeil
Dat gelegd gaat worden
Dan ga ik eten klaarmaken

Wij moeten eens praten
Ik en de koks

Met een koksbuis aan
Koksbroek
Koksmuts
Ik moet naar de kapper
Omdat de lange haren te lang zijn
Ik kan goed en lekker koken
Pannenkoeken bakken zou ik leren
Soep maken zou ik leren
Er worden nieuwe spullen verwacht

Sommige medewerkers kunnen niet schrijven, zij kunnen zich wel in taal uitdrukken, hun eigen verhalen onder woorden brengen. Mooie woorden en verhalen schrijf je letterlijk op, vervolgens rijg je een persoonlijke geschiedenis of een wens in een gedicht aan elkaar.

Het is een kunst om de formule te begrijpen; de houding van een docent en de insteek spelen een essentiële rol bij het taalproces. De meeste medewerkers hebben veel meegemaakt, soms is er weerstand en stress. Een docent moet goed kunnen luisteren en zich kunnen inleven. Als je dat niet doet, krijg je een heel ander gedicht.

Of wij in de toekomst meer met gedichten willen doen? De interesse is er en de meerwaarde zie ik ook; Taalvorming is een formule om te communiceren, voordat je het weet, gaat communiceren vanzelf!”

Uit: Handboek Taalvorming Vissen zwemmen leren